Jarosław Iwaszkiewicz jest jednym z najbardziej znanych polskich pisarzy XX wieku. Jego poezja, proza, dramat i publicystyka od lat cieszą się ogromnym zainteresowaniem literaturoznawców. Postać pisarza przyciąga badaczy poetyki różnych gatunków literatury i sztuki, życia literackiego oraz realiów politycznych XX wieku w Polsce – pisze strona iwarsaw.eu. W swojej twórczości nie zapominał również o Ukrainie i opisywał wydarzenia polityczne, kulturę i światopogląd Ukraińców. Zachęcamy do zapoznania się z twórczością liryka i satyryka Juliana Tuwima.
Biografia
Przyszły pisarz urodził się w 1894 roku w Kalniku w obwodzie winnickim. Prawie do 24 roku życia mieszkał na terytorium Ukrainy. Uczył się w Czwartym Gimnazjum Kijowskim, na Uniwersytecie Kijowskim i w Konserwatorium. Ukraina, jej kultura i krajobrazy pozostały w pamięci Iwaszkiewicza do końca życia, a jej obraz jest obecny w wielu jego utworach prozatorskich, poetyckich i dramatycznych. Pisarz obserwował życie polskich rodzin ziemiańskich i życie codzienne zwykłych Ukraińców w Humaniu, Winnicy, Hajworoniu, Teterowie, Bojarce, we w. Koneła, Krasnosilce, Honorówce i Pjatyhorach. W 1917 roku wybuchła rewolucja, a wydarzenia polityczne rozgrywające się w Ukrainie zmusiły Iwaszkiewicza do przeniesienia się do Polski.
Już w nowym miejscu zamieszkania, w 1919 roku, wydał swój pierwszy zbiór wierszy Oktostychy. Młody poeta nawiązywał kontakty z warszawskim środowiskiem artystycznym, pracując jako redaktor działu kulturalnego „Kuriera Polskiego”. Współpracował również z postmodernistyczną grupą pisarzy „Skamander”. W tym czasie Iwaszkiewicz pracował nad szeregiem utworów, które później weszły w skład tzw. „Prozy poetyckiej” – „Legendy i Demeter”, „Wieczór u Abdona”, „Zenobia Palmura” i inne. Artysta nie przestawał również rozwijać swoich zdolności muzycznych. Napisał libretto do opery „Król Roger” swojego kuzyna Karola Szymańskiego.
W latach 1945-1949 Iwaszkiewicz był prezesem Związku Zawodowego Literatów Polskich, redagował też poznański dwutygodnik „Życie Literackie” i warszawski magazyn „Nowiny Literackie”. Podróż do Ameryki Południowej w 1948 roku wpłynęła na jego późniejszą twórczość. Jego tomik wierszy „Ody olimpijskie” był nagrodzony w Polsce i zdobył pierwszą Nagrodę „Olimpiady” w Londynie. W 1952 roku Iwaszkiewicz został wybrany do Sejmu Polskiej Republiki Ludowej, a następnie dwukrotnie otwierał inauguracyjne posiedzenia Sejmu jako przewodniczący izby parlamentarnej. W tym samym roku Iwaszkiewicz otrzymał Nagrodę Państwową I stopnia za całokształt twórczości. Po raz drugi pisarz otrzymał tę nagrodę w 1954 roku. Następnie autor po raz trzeci otrzymał Nagrodę Państwową I stopnia i Złoty Medal Międzynarodowej Rady Pokoju. W 1971 roku Iwaszkiewicz otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego, a w 1974 roku w całej Polsce zorganizowano obchody osiemdziesiątej rocznicy urodzin wybitnego poety, prozaika, artysty i działacza społecznego.
Działalność twórcza
Zdecydowana większość historyków literatury i badaczy twórczości Jarosława Iwaszkiewicza za debiut literacki i początek jego kariery jako autora „ Sławy i chwały” uznaje rok 1915, kiedy to wiersz „Lilith” został opublikowany w kijowskim polskojęzycznym czasopiśmie „Pióro”. Należy jednak zauważyć, że wiele utworów napisanych w Kijowie nie zostało opublikowanych i zaginęło w wirze burzliwej historii XX wieku. Wiadomo, że prace nad mało znanym i mało zbadanym utworem Iwaszkiewicza „Młodość Pana Twardowskiego” rozpoczęły się w 1912 roku i trwały do 1915 roku. Utwór ten jest syntezą różnych koncepcji filozoficznych i kolażem znanych postaci literackich z klasyki światowej. Artystyczny świat utworu nasycony jest historycznym polsko-ukraińskim kolorytem.
W swojej działalności twórczej autor pokazał się jako wirtuoz i stylista, jako artysta szanujący sztukę wysoką. Badacze zauważają, że Jarosławowi udało się stworzyć unikalny model własnej poezji, który można określić jako poezję kultury. Autor stał się kodyfikatorem nowego poetyckiego klasycyzmu, prekursorem poetyki klasycznej.
Rok 1938 był niezwykle owocny. Iwaszkiewicz napisał i opublikował słynny utwór „Pasje błędomierskie”, tom prozy „Dwa opowiadania” oraz refleksje o Fryderyku Chopinie. W swoich rozważaniach autor nawiązuje do filozoficznych koncepcji Nietzschego i Tołstogo, próbując dowiedzieć się, czy sztuka może mieć wpływ na ludzkość i czy kultura może uratować świat przed upadkiem.
W czasie II wojny światowej pisarz nadal mieszkał w swoim podwarszawskim majątku. Był jedną z aktywnych postaci kultury, które wbrew nazistowskim realiom kontynuowały działalność artystyczną, organizowały tajne spotkania literackie i pomagały sobie nawzajem. W tym samym czasie Jarosław Iwaszkiewicz kontynuował swoją działalność pisarską. W tym okresie autor pracował nad komedią „Gospodarstwo”, dramatem „Egoistka”, dramatem „Pod akacjami”, pracą historyczną „Matka Joanna od Aniołów” i opowiadaniem „Stara cegielnia”.
W 1946 roku Iwaszkiewicz napisał opowiadanie „Młyn nad Lutynią”, które odzwierciedla wewnętrzne procesy oczyszczania ze strasznych wydarzeń II wojny światowej. Autor nie pokazuje wydarzeń wojennych, ale demonstruje zewnętrzną i wewnętrzną konfrontację w jednej rodzinie, niezgodność ideologiczną oraz kontrastuje patriotyzm i konformizm.
„Sława i chwała”
Wśród dzieł Jarosława Iwaszkiewicza wyróżnia się kontrowersyjna powieść „Sława i chwała” (1956). Autor przedstawia historię rodziny Gołąbków od 1914 roku w Odessie do 1947 roku w Warszawie. W utworze autor ukazuje losy dwóch pokoleń, które przeszły przez burzliwe czasy dwóch wojen światowych, starając się przetrwać i przeżyć. Autor ukazał również mechanizmy, które determinowały i kształtowały psychikę człowieka – żyjącego w XX wieku Polaka, poddanego gorzkim doświadczeniom historii. Kwestia kultury i jej znaczenia w życiu pojedynczego człowieka stała się dominującym motywem powieści. „Sława i chwała” to swoisty kalejdoskop jaskrawych obrazów socjologicznych i codziennych. Dla autora ideologia nie jest twórczą inspiracją ani konstruktywną zasadą; pamięć determinuje tu wszystko. Za powieść „Sława i chwała” Iwaszkiewicz otrzymał Nagrodę I stopnia Ministra Kultury i Sztuki Rzeczypospolitej Polskiej.
Ukraina w twórczości pisarza
Pisarz często przedstawiał Ukrainę na tle wydarzeń historycznych, od połowy XIX wieku do wydarzeń rewolucyjnych po I wojnie światowej. W swoich utworach zastanawia się nad historycznymi problemami ukraińsko-polskiego pogranicza w XIX i XX wieku, powstaniem styczniowym 1863 roku i bitwą pod Daszowem, w której brali udział jego ojciec i wuj.
Okres ukraiński był ważny dla kształtowania się światopoglądu oraz przekonań filozoficznych i estetycznych Iwaszkiewicza jako artysty. Po tym, jak pisarz został zmuszony do opuszczenia Ukrainy, stopniowo przestała być ona postrzegana przez niego jako bezpośrednio dana rzeczywistość, jej obraz stał się sakralizowany, a przez to jeszcze bardziej wartościowy.
W 1958 roku wydawnictwo “Czytelnik” rozpoczęło publikację dziesięciotomowego zbioru jego dzieł. Rok później Iwaszkiewicz został wybrany na prezesa Zarządu Głównego Związku Literatów Polskich. W ciągu następnej dekady ukazały się: opowiadanie „Kochankowie z Marony” (1961), zbiór felietonów „Rozmowy o książkach” (1961), „Gniazdo łabędzi. Szkice z Danii„ (1962), tom poezji “Jutro żniwa” (1963), “Stanisława Wysocka i jej kijowski teatr “Studya”” (1963).