Henryk Sienkiewicz to najpopularniejszy polski pisarz drugiej połowy XIX wieku. Jego nazwisko jest dobrze znane nie tylko polskim, ale i zagranicznym czytelnikom, dzięki licznym tłumaczeniom jego dzieł. Sienkiewicz kojarzony jest przede wszystkim z rozwojem polskiej prozy realistycznej, pisze strona iwarsaw.eu. Zainteresowanie prozą Sienkiewicza przetrwało próbę czasu. Wciąż ekscytuje i fascynuje współczesnych czytelników. Poznaj również innych wybitnych pisarzy pochodzących z Warszawy.
Biografia
Pisarz Henryk Sienkiewicz pochodził ze zubożałej rodziny szlacheckiej. W latach 1866-1879 studiował na wydziałach medycznym i historyczno-filologicznym Szkoły Głównej. Od 1869 roku przekształciła się ona w Uniwersytet Warszawski. Z twórczością Henryka Sienkiewicza wiąże się dorobek polskiej powieści historycznej, a także powieści psychologicznej i opowiadania. Karierę literacką rozpoczął jeszcze jako student.
Sienkiewicz był człowiekiem wykształconym, dużo czytał i dobrze znał twórczość pisarzy zachodnioeuropejskich. Krytycy literaccy wskazują na wpływ innych pisarzy na Sienkiewicza. Wśród nich: Alphonse Daudet i Alexandre Dumas.
Kariera twórcza
Karierę twórczą pisarza można podzielić na trzy okresy. Pierwszy z nich można nakreślić granicami czasowymi do lat 80. XIX wieku. W tym czasie dużą rolę w życiu twórczym Sienkiewicza odgrywały wpływy demokratycznego studentyzmu i pozytywistycznej teorii „pracy u podstaw”. Krytykował szlachtę i agresywne tendencje wielkiego kapitału. Drugi okres trwał od początku lat 1880-tych do rewolucji 1905 roku. W tym czasie jego dzieła różniły się pod względem orientacji ideologicznej. To czas, kiedy pisał historycznie prawdziwe powieści („Potop”, Krzyżacy”) oraz powieść „Ogniem i mieczem”. Trzeci okres trwał do śmierci Sienkiewicza w 1916 roku. Charakteryzuje się gwałtownym spadkiem umiejętności artystycznych i całkowitym brakiem zrozumienia zmian społecznych i rewolucyjnych zachodzących na świecie.
Najlepsze utwory pisarza małych form należą do pierwszego okresu jego działalności literackiej (najbardziej demokratycznego pod względem ideowym i najbardziej realistycznego pod względem poszukiwań artystycznych). W tym czasie Sienkiewicz przeciwstawiał się uciskowi narodowemu, nędzy duchowej społeczeństwa mieszczańskiego, komercyjnej prasie i biurokracji, a także liberalnej szlachcie polskiej, która głosząc wzniosłe hasła demokratyczne, w rzeczywistości była obojętna i nieodpowiedzialna wobec potrzeb ludzi.
W owym czasie proza Sienkiewicza nie była zjawiskiem wyjątkowym w polskim życiu literackim. W tym okresie działała cała plejada wybitnych polskich twórców słowa, takich jak Bolesław Prus, Eliza Orzeszkowa czy Maria Konopnicka. Najlepsze dzieła Sienkiewicza wyraźnie współbrzmią z ich twórczością, w szczególności ukazując trudną sytuację dzieci, tragiczny los emigrantów czy upokarzające położenie mniejszości narodowych.
Dzieła pisarza
Pierwsza powieść młodego pisarza „Na marne” odzwierciedlała nastroje rozpowszechnione w kręgach młodej polskiej inteligencji po powstaniu 1863 roku. Liberalne i pozytywistyczne tendencje wczesnej twórczości Sienkiewicza znalazły odzwierciedlenie w opowiadaniach „Humoreski z teki Worszyłły”. W latach 1876-1879 Sienkiewicz podróżował do miast Europy i Stanów Zjednoczonych. Podróż ta wywarła znaczący wpływ na pisarza, przyczyniając się do ukształtowania jego ideologicznego i wartościującego paradygmatu twórczości.
W swoich „Listach z podróży do Ameryki” Sienkiewicz chwalił przedsiębiorczość Amerykanów. Za pozorami amerykańskiego dobrobytu potrafił jednak dostrzec podziały społeczne, biedę i cierpienie robotników, a także potępić wyniszczanie autentycznej ludności indiańskiej przez amerykańskich kolonizatorów z pozycji prawdziwego pisarza-humanisty. Swoje amerykańskie wrażenia opisał w opowiadaniach “Orso”, “Sachem” i “Za chlebem”.
Szczególne miejsce w dorobku twórczym Sienkiewicza zajmuje tematyka chłopska, w której realistyczne ukazanie nędzy i zacofania polskiej wsi łączy się z oburzeniem, samowolą polskich urzędników i włościan oraz szczerym współczuciem dla pokrzywdzonych chłopów. Powieści o śmierci chłopskich sierot „Janko Muzykant” i „Anioł” przesiąknięte są wysokim humanizmem. Powieści „Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela” i „Bartek Zwycięzca” są pełne protestu przeciwko przymusowej germanizacji Polaków.
Sienkiewicza charakteryzowały gwałtowne zmiany sympatii ideowych, orientacji społecznej i różne poziomy umiejętności artystycznych. Te sprzeczności w osobowości twórczej Sienkiewicza prowadziły do różnych ocen ze strony wybitnych pisarzy i literatów. Wkład Sienkiewicza w rozwój realistycznej beletrystyki polskiej, zarówno pod względem jej amplitudy gatunkowej, jak i walorów artystycznych, jest niezaprzeczalny. Sienkiewicz jest autorem znaczących powieści historycznych: „ Krzyżacy”, „Quo vadis?”, „Trylogia” („Ogniem i mieczem”, „Potop”, „Pan Wołodyjowski”), powieści o tematyce współczesnej – „Bez dogmatu”, „Rodzina Połanieckich”, licznych utworów i esejów. Jego styl artystyczny charakteryzuje się bardzo prostym, przejrzystym stylem prezentacji, łatwym do zrozumienia dla czytelnika. Ale w rzeczywistości zachwyca jaskrawością barw, organicznym połączeniem liryzmu i ironii, gniewu i smutku.
Trylogia historyczna
W latach 80. XIX wieku Sienkiewicz zwrócił się ku tematyce historycznej. Zainteresowanie pisarza przeszłością ojczyzny nie było przypadkowe. Nasilająca się w tamtych latach rusyfikacja w Królestwie Polskim, ucisk narodowy Polaków skłaniały Sienkiewicza do sięgnięcia do bohaterskich kart historii narodu polskiego, by zainspirować rodaków do dalszej walki narodowowyzwoleńczej. Za główną siłę napędową narodowej historii pisarz uznał jednak szlachtę, przypisując masom ludowym rolę drugorzędną. Przykładem może być powieść „Ogniem i mieczem”, która stała się pierwszą częścią trylogii historycznej. W jej skład weszły później powieści „Potop” (1886) i „Pan Wołodyjowski” (1888). Dzieło to wyraźnie pokazuje stanowisko autora wobec wojny narodowowyzwoleńczej narodu ukraińskiego prowadzonej przez Bohdana Chmielnickiego. Sienkiewicz sympatyzuje z polską szlachtą, której cnoty rycerskie są w powieści wyolbrzymione i wyidealizowane. Czołowi przedstawiciele polskiej kultury narodowej, w szczególności Bolesław Prus, ostro skrytykowali powieść „Ogniem i mieczem” za brak prawdy historycznej i idealizację szlachty.
Większym realizmem historycznym charakteryzuje się powieść „Potop”, opowiadająca o walce narodu polskiego z najazdem szwedzkim w połowie XVII wieku. W powieści autor przemyśla głębokie przyczyny upadku państwa polskiego – anarchię feudalną, zdradziecką politykę magnatów, samowolę i egoizm szlachty. Wysoki poziom artystyczny dzieła, umiejętnie opisane ekscytujące przygody i żywe obrazy trylogii przyczyniły się do sukcesu pisarza. Bohaterowie powieści trylogii wzbogacili polską literaturę.
Powieść psychologiczna „Bez dogmatu” powstała, aby przeciwdziałać upadkowi polskiej świadomości narodowej. Sienkiewicz przedstawia realistyczną analizę duchowej degradacji współczesnego młodego człowieka pod wpływem narastającego sceptycyzmu i dekadenckich nastrojów. Powieść napisana jest w formie pamiętnika młodego polskiego arystokraty, Leona Płoszowskiego.