Znakomity polski chemik i metalurg, autor metody hodowli monokryształów, warszawski profesor, który stał się rozpoznawalny dzięki swoim eksperymentom. Mowa o Janie Czochralskim, którego historię opowiemy dzisiaj w naszym artykule na iwarsaw.eu.
Młodość
Jan Czochralski urodził się w 1885 roku w Kcyni w rodzinie stolarza i był ósmym z dziesięciorga dzieci. Ze względu na trudną sytuację materialną udało mu się ukończyć jedynie szkołę podstawową. Od najmłodszych lat nie interesowały go zwykłe szkolne lekcje, ale prawdziwe eksperymenty chemiczne, które sam organizował w rodzinnej piwnicy. W wyniku jednego z takich eksperymentów doszło do wybicia okien w domu chłopca. Rodzice nie byli zbyt zadowoleni z hobby syna, więc zmusili go do podjęcia decyzji o zaprzestaniu eksperymentów lub opuszczeniu domu.
W wieku szesnastu lat Jan postanowił żyć na własną rękę, więc przeprowadził się do innego miasta i dostał pracę w aptece. Później Czochralskiemu udało się przenieść do Berlina. W Niemczech młody człowiek uczęszczał na wiele różnych wykładów, w tym zajęcia z chemii na Politechnice w Charlottenburgu i wykłady ze sztuki na Uniwersytecie Berlińskim. W stolicy Niemiec Czochralski opublikował swój pierwszy artykuł na temat krystalografii metali, poświęcony określaniu kształtów i struktur kryształów metali. W ślad za nim pojawiło się wiele innych artykułów i patentów.
Okres warszawski
Pod koniec lat 20. XX wieku prezydent Polski Ignacy Mościcki poprosił Jana o powrót do ojczyzny. Przywódca zaproponował również Czochralskiemu objęcie katedry chemii na Politechnice Warszawskiej. Naukowiec przyjął ofertę.
W tym czasie świeżo upieczony profesor przypadkowo odkrył sposób na hodowlę kryształów. Uważa się, że Jan niechcący wrzucił metalowe pióro do cyny zamiast do kałamarza. Szybko wyjmując pióro ze stopionego metalu, zauważył, że wzdłuż jego końcówki rozciąga się cienka nić utwardzonej cyny. Później zbadał tę nitkę i odkrył, że był to kryształ.
Następnie Czochralski postanowił udoskonalić swoje odkrycie. Zastąpił wąskie metalowe pióro, które rozpoczęło proces krystalizacji, cienką, ruchomą rurką. Pozwoliło to naukowcowi zmierzyć szybkość krystalizacji różnych metali. Następnie Jan napisał artykuł o swojej metodzie, który został opublikowany w lokalnej gazecie.
Pod koniec lat 40. zainteresowanie tą metodą wśród badaczy znacznie wzrosło. Sam Czochralski był jednak zainteresowany pomiarem tempa wzrostu kryształów, a ich produkcja okazała się dla niego nieoczekiwaną premią. W XXI wieku jego metoda jest uważana za jeden z najskuteczniejszych sposobów na hodowlę monokryształów.
Przez długi czas Jan nie zdawał sobie sprawy ze znaczenia swojego odkrycia, ponieważ był zbyt pochłonięty poprawianiem swoich wyników. Nadal jednak nie uważał go za swoje najważniejsze odkrycie. Tak naprawdę to inny wynalazek przyniósł Czochralskiemu sławę — stop, który nie zawierał cyny. Później jego wynalazek został opatentowany i prawo do jego wykorzystania kupiło wiele krajów, w tym USA, Francja i Wielka Brytania. Dzięki temu Jan szybko stał się bogaty. Stać go było na własnego kierowcę i wakacje w drogich kurortach.
Jan Czochralski zmarł na atak serca w 1953 roku. W kolejnych dekadach nazwisko Czochralskiego było w Polsce starannie przemilczane, a wspominanie o nim nawet w publikacjach naukowych było zabronione. Jednak w 2011 roku Politechnika Warszawska przyjęła uchwałę uznającą Jana Czochralskiego za człowieka o wysokich walorach moralnych i wielkiego polskiego naukowca.