{"id":13482,"date":"2023-03-22T21:41:08","date_gmt":"2023-03-22T20:41:08","guid":{"rendered":"https:\/\/iwarsaw.eu\/?p=13482"},"modified":"2023-03-22T21:41:16","modified_gmt":"2023-03-22T20:41:16","slug":"strony-przeszlosci-historia-najwiekszej-warszawskiej-synagogi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/iwarsaw.eu\/pl\/eternal-strony-przeszlosci-historia-najwiekszej-warszawskiej-synagogi","title":{"rendered":"Strony przesz\u0142o\u015bci: historia najwi\u0119kszej warszawskiej synagogi"},"content":{"rendered":"\n

Warszawa zachwyca swoj\u0105 architektur\u0105: majestatyczn\u0105, r\u00f3\u017cnorodn\u0105, niepowtarzaln\u0105 i ponadczasow\u0105. Wiele pi\u0119knych obiekt\u00f3w architektonicznych nie istnieje ju\u017c fizycznie, ale zachowa\u0142o si\u0119 w historii stolicy. Wielka Synagoga Warszawska uwa\u017cana jest za jeden z niedo\u015bcignionych zabytk\u00f3w XIX wieku. „\u017bycie” budynku zako\u0144czy\u0142o si\u0119 podczas II wojny \u015bwiatowej, kiedy to wojska hitlerowskie wysadzi\u0142y j\u0105 w powietrze na znak ostatniego aktu zniszczenia warszawskiego getta. Przez lata swojego istnienia synagoga by\u0142a symbolem blisko\u015bci dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych kultur w jednym mie\u015bcie i przyk\u0142adem judaizmu reformowanego – podaje strona iwarsaw.eu<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Za\u0142o\u017cenie i najwa\u017cniejsze fakty z historii budynku<\/h2>\n\n\n\n

Pomys\u0142 stworzenia du\u017cej synagogi dla \u017cydowskiej ludno\u015bci stolicy wyszed\u0142 od Ludwika Natansona, kt\u00f3ry by\u0142 cz\u0142onkiem Komitetu Budowy Synagogi przy ulicy Dani\u0142owicza. Decyzja o budowie synagogi zapad\u0142a bardzo szybko, rozpocz\u0119to zbieranie funduszy i poszukiwanie dzia\u0142ki pod budow\u0119. Du\u017cy wk\u0142ad w finansowanie synagogi mieli zamo\u017cni mieszka\u0144cy miasta o \u017cydowskich korzeniach – bankierzy, drukarze, intelektuali\u015bci, prawnicy.<\/p>\n\n\n\n

14 maja 1876 roku zosta\u0142 po\u0142o\u017cony kamie\u0144 w\u0119gielny pod przysz\u0142\u0105 synagog\u0119. W jednym z kamieni w\u0119gielnych zamkni\u0119to kapsu\u0142\u0119 zawieraj\u0105c\u0105 tekst w j\u0119zyku hebrajskim i polskim o historii synagogi. \u0141\u0105czna kwota wydana na budow\u0119 wynios\u0142a 200 000 rubli, a budowa trwa\u0142a dwa lata. Plany architektoniczne synagogi nie zosta\u0142y odnalezione przez miejscowych historyk\u00f3w; z czasopisma sto\u0142ecznego „Architekt” z 1902 roku zachowa\u0142y si\u0119 jedynie informacje o powierzchownych projektach parteru i galerii dla kobiet.<\/p>\n\n\n\n

Uroczyste otwarcie synagogi odby\u0142o si\u0119 26 wrze\u015bnia 1878 r. w \u017cydowski Nowy Rok (Rosz Haszana). W otwarciu wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 rosyjski namiestnik, hrabia Pawe\u0142 Kotzebue. Synagoga by\u0142a wyposa\u017cona w 2200 miejsc, w tym 1150 w sali g\u0142\u00f3wnej i kolejne 1050 dla kobiet. Dum\u0105 synagogi by\u0142a jej wspania\u0142a biblioteka, kt\u00f3ra zawiera\u0142a bardzo cenny i bogaty zbi\u00f3r starych ksi\u0105g, kronik, r\u0119kopis\u00f3w i ksi\u0105g pami\u0105tkowych napisanych przez rabin\u00f3w z Buczacza, Rohatyna i innych. Synagoga sta\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c znana daleko poza granicami miasta dzi\u0119ki swojemu ch\u00f3rowi, kt\u00f3ry \u015bpiewa\u0142 przy akompaniamencie organu i innych instrument\u00f3w muzycznych. Do synagogi mogli wchodzi\u0107 nie tylko mieszka\u0144cy miasta wyznaj\u0105cy judaizm, ale tak\u017ce chrze\u015bcijanie. Opr\u00f3cz nabo\u017ce\u0144stw religijnych w synagodze odbywa\u0142y si\u0119 uroczysto\u015bci z okazji \u015bwi\u0105t pa\u0144stwowych, takich jak \u015awi\u0119to Niepodleg\u0142o\u015bci, \u015awi\u0119to Konstytucji czy rozpocz\u0119cie roku szkolnego.<\/p>\n\n\n\n

Budynek Wielkiej Synagogi zosta\u0142 stworzony w stylu klasycystycznym, kt\u00f3ry uzupe\u0142niono tak\u017ce wieloma elementami empiru i renesansu. Nad wej\u015bciem znajdowa\u0142 si\u0119 z\u0142ocony hebrajski napis: „Imi\u0119, kt\u00f3re zamieszka\u0142o w tym namiocie, imi\u0119 Wszechmog\u0105cego, niech sprawi, \u017ce zamieszka w\u015br\u00f3d nas mi\u0142o\u015b\u0107 i braterstwo, pok\u00f3j i harmonia.”<\/p>\n\n\n\n

Zniszczenie synagogi\u00a0<\/h2>\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Druga wojna \u015bwiatowa by\u0142a dla Wielkiej Synagogi okresem tragicznym. W 1940 roku, kiedy powsta\u0142o getto warszawskie, nazi\u015bci zdewastowali najwi\u0119kszy zabytek narodu \u017cydowskiego, kt\u00f3ry znajdowa\u0142 si\u0119 wewn\u0105trz getta. Budynek zosta\u0142 ca\u0142kowicie spl\u0105drowany, rozebrano \u015awi\u0119ty \u0141uk, a w dachu by\u0142o wiele du\u017cych dziur. 20 maja 1941 r. w\u0142adze niemieckie wyda\u0142y zgod\u0119 na ponowne otwarcie Wielkiej Synagogi, w stolicy powo\u0142ano wi\u0119c komitet, kt\u00f3ry mia\u0142 zebra\u0107 fundusze na odbudow\u0119 zabytku kultury i religii. 31 maja tego\u017c roku w synagodze odby\u0142o si\u0119 pierwsze nabo\u017ce\u0144stwo.<\/p>\n\n\n\n

Rok p\u00f3\u017aniej, na polecenie Heinza Auerwalda, synagog\u0119 zamkni\u0119to, a klucz przekazano S\u0142u\u017cbie Porz\u0105dkowej. Od tego czasu Niemcy osiedlali w niej \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy byli przywo\u017ceni z teren\u00f3w okupowanych z ca\u0142ego \u015bwiata. Kres istnieniu synagogi po\u0142o\u017cy\u0142o krwawe st\u0142umienie powstania w getcie warszawskim, podczas kt\u00f3rego budynek zosta\u0142 wysadzony w powietrze. Po wojnie nie podejmowano pr\u00f3b odbudowy synagogi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Warszawa zachwyca swoj\u0105 architektur\u0105: majestatyczn\u0105, r\u00f3\u017cnorodn\u0105, niepowtarzaln\u0105 i ponadczasow\u0105. Wiele pi\u0119knych obiekt\u00f3w architektonicznych nie istnieje ju\u017c fizycznie, ale zachowa\u0142o si\u0119 w historii stolicy. Wielka Synagoga Warszawska uwa\u017cana jest za jeden z niedo\u015bcignionych zabytk\u00f3w XIX wieku. „\u017bycie” budynku zako\u0144czy\u0142o si\u0119 podczas II wojny \u015bwiatowej, kiedy to wojska hitlerowskie wysadzi\u0142y j\u0105 w powietrze na znak ostatniego aktu […]<\/p>\n","protected":false},"author":310,"featured_media":12476,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4822],"tags":[6323,6331,6327,6325,6332,5642,6326,6330,6328,6324,6329],"motype":[4828],"moformat":[88],"moimportance":[32,35],"class_list":["post-13482","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-cultural","tag-architektura-i-rzezba","tag-dzieje-warszawskiej-synagogi","tag-historia-najwiekszej-warszawskiej-synagogi","tag-historia-pomnikow","tag-sanktuarium-warszawy","tag-slawni-ludzie","tag-strony-przeszlosci","tag-warszawskie-synagogi","tag-zalozenie-i-najwazniejsze-fakty-z-historii-budynku","tag-znane-zabytki-warszawy","tag-zniszczenie-synagogi","motype-eternal","moformat-copywriting","moimportance-golovna-novyna","moimportance-retranslyacziya-v-agregatory"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iwarsaw.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13482","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iwarsaw.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iwarsaw.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwarsaw.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/310"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwarsaw.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13482"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/iwarsaw.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13482\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13486,"href":"https:\/\/iwarsaw.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13482\/revisions\/13486"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwarsaw.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12476"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iwarsaw.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13482"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwarsaw.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13482"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwarsaw.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13482"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwarsaw.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=13482"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwarsaw.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=13482"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwarsaw.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=13482"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}